17.06.2024
Novi Kneževac

Novi Kneževac – KULTURNA RIZNICA NOVOG KNEŽEVCA HRAM POSVEĆEN ARHANGELU MIHAJLU I

Verovatno je strašan bunar očaja kad narod krene sa vekvnih ognjišta vođen zvezdama i pristigne u nepreglednu močvarnu ravnicu 1721. godine . Pitoma reka je nosila vreme u nepovrat . Zaustavljajući se na levoj obali reke Tise, Gvozden je sa pet sinova izgradio na mestu doskorašnje Mlekare – Čarapane pletaru – drvenu crkvu kao izvesnu sigurnost i zahvanost, nadajući se da kao u Bibliji na ovom mestu “Moljac ne grize, rđa ne kvari i lopov ne krade”. ” Vetrovito i talasasto nebo Banata , što drhti , uvek sa mutnim izdancima modrih planina u nedostižnoj daljini dočekalo je putnke iz daleka”.

Hram posvećen Arhangelu Mihajlu i ostalim nebeskim silama

Tisa je pričala priče o zakopanom Atilinom blagu i velikoj sreći otkrivača tog blaga , o turskim naseljima više današnjeg mosta, graničarima i vojskama koje su kao vetrovi prolazile ovim prostorima paleći, rušeći i pustošeći.

Naselje se brzo proširivalo i sredinom XVIII veka je bilo 40-ak kuća srpskih. Po predanju , na mestu gde se nalazi sadašnji hram , postojala je druga crkva. Srušena je iz nepoznatih razloga. Današnji hram je počeo da se gradi početkom druge polovine XVIII veka, a dovršen je 1775. godine. Krajem 1796. je podignut toranj i zvona su prvi put zazvonila, službu božiju su služili jerej Teodor Kostić i jerej Grigorije Knežević.

Ikonostas nakon renoviranja 1994. godine u vreme protojereja stavrofora Branka Popova

Ikonostas je pravljen i slikan 1807.  godine . Malao ga je poznati slikar uz Petrograda- Bečekereka ( Zrenjanina) Georgije Popović, a 1848. godine zidne slike je radio čuveni Nikola Aleksić iz Velike Kikinde.

U tornju su sneštena tri zvona , ali ni jedno nije više originalno.

U XX veku su rađene tri popravke crkve. 1903. je rađena prva popravka što saznajemo iz povelje koja se nalazi u jabuci. 1915. godine  crkvu je zadesila ista sudbina kao i većinu crkvi u Banatu. Austrougari skidaju zvona za potrebe rata. Tek 1924.  zvona se liju u Subotici i iste godine postavljaju.

1930. godine radi se unutrašnja restauracija hrama sa čišćenjem ikona, o čemu svedoči natpis ispod Bogorodičinog trona . “OVAJ HRAM DOVRŠEN TRUDOM PAROHA GRIGORIJA KNEŽEVIĆA I TEODORA KRSTIĆA GODINE 1807. SLIKAO GEORGIJE POPOVIĆ IZ BEČKEREKA . OBNOVLJEN TROŠKOM PAROHIJANA GODINE 1930. TRUDOM PAROHA MILANA DIMITRIJEVIĆA I ODBORA POD PREDSEDNIŠTVOM BOŽE KNEŽEVIĆA.”

Dveri novokneževačkog ikonostasa koje je nacrtao 1807. Georgije Popović

Pre 29 godina 1994. rađena je treća – generalna popravka crkve sa restauracijom i čišćenjem ikonostasa i zidnih slika , trudom i zalaganjem Upravnog odbora crkvene opštine , parohijana i pomoći novokneževačkih ustanova, preduzeća i crkvenih dobrotvora. Restauraciju ikonostasa i zidnih slika je uradio Dušan Nonin, akademski slikar  i konzervator iz Novog Sada.

Na Svetoj liturgiji 2023. protojerej stavrofor Arsen Vilovski, arhijerejski namesnik novokneževački jerej Goran Karaica i protojerej stavrofor Branko Popov

U XXI veku, 2013. su zamenjena vrata na hramu i promenjeno je srednje crkveno zvono. Od 2019. do 2023. u vreme sadašnjeg  arhijerejskog namesnika novokneževačkog jereja Gorana Karaice vrše se opsežni radovi na renoviranu same zdrade hrama. Urađena je izolacija crkve, promenjeni su podovi, urađeno centralno grejanje, unutrašnje krečenje, urađena nova elektroinstalacija, zamenjeni prozori i unutrašnja vrata, radi se drvenarija:stolovi za pevnice, kao i stolovi za verujuće i ostala  stolarija,  obnovljen je hramovni inventar za bogosluženje, kao i spoljašnja rasveta zahvaljujući sredstvima Crkvene opštine Novi Kneževac, crkvenih dobrotvora i priložnika  uz blagoslov Njegovog preosveštenstva episkopa banatskog Gospodina Nikanora.

Podizanje srednjeg zvona 15.06.2013. u vreme protojereja stavrofora Dušana Rusa

Ikonostas i zidne slike su stavljene pod zaštitu kao spomenik kulture od posebnog značaja 1973. godine, a celokupni hram 1994. Crkva je imala mnogo vrednih relikvija iz starijeg perioda, ali 1967. godine je bila opljačkana i iz nje su uzeti mnogi skupoceni predmeti. Iz XVIII vekao ostao je samo  zlatni putir iz 1771. i  Jevanđelje u kojem se vide zapisi kroz vekove sveštenika koji su služili u ovom hramu. A za 250 godina postojanja služilo je 15 sveštenika.

Svećenje vode za Bogojavljenje 19.01.2016.

Nastaviće se …

Danica Knežević Popov

Projekat “Kulturna riznica Novog Kneževca” je sufinansiran iz budžeta Pokrajinskog sekretarijata za kulturu, informisanje i odnose sa verskim zajednicama. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.